Япония — табиий ресурсларга деярли эга эмас. Нефт ва газ захиралари йўқ. Аммо Япония ЯИМ ҳажми бўйича дунёда етакчи ўринларда туради ва илмий тадқиқотларга ЯИМнинг тахминан 3%дан ортиғини сарфлайди.

Жанубий Корея — 1960-йилларда аҳоли даромади Африка давлатлари билан тенг эди. Бугун эса у технология, электроника ва автомобилсозлик соҳасида глобал етакчи. Жанубий Корея илмий тадқиқот ва инновацияларга ЯИМнинг 4–5% гача маблағ ажратади — бу дунёдаги энг юқори кўрсаткичлардан бири.

Хитой — 1980-йилларда аграр иқтисодиёт эди. Бугун эса сунъий интеллект, 5G, саноат робототехникаси ва стартап экотизимида дунёдаги етакчи марказлардан бирига айланди. Университетлар ва саноат ўртасидаги ҳамкорлик давлат сиёсати даражасига кўтарилган. Бу давлатларнинг умумий формуласи бир хил: Таълим → Илмий тадқиқот → Инновация → Стартап → Саноат → Экспорт → Иқтисодий ўсиш. Улар билимни фақат назария сифатида эмас, балки иқтисодий ресурс сифатида кўрадилар. Ўзбекистонда ҳам илм-фанни иқтисодиёт ва тадбиркорлик билан интеграция қилиш учун катта имконият ва салоҳият мавжуд. Бу имкониятлар тарихий ва замонавий асосларга эга. Бизнинг цивилизацион меросимизга назар ташласак: Абу Райҳон Беруний — геодезия, астрономия ва табиатшунослик соҳаларида илмий мактаб яратган. Ибн Сино — тиббиёт ва фалсафада дунё илм-фанига таъсир қилган. Ал-Хоразмий — алгебра асосчиси, “алгоритм” тушунчаси унинг номидан келиб чиққан. Бу шахслар нафақат тарихий ғуруримиз, балки Марказий Осиёда илм-фан анъанаси чуқур илдизга эга эканини кўрсатади. Бугунги кунда ҳам ёшларимиз иқтидорли эканлигини халқаро олимпиадалар, IT мусобақалари ва стартап лойиҳаларда иштирок этиш кўрсаткичлари йилдан-йилга ошиб боришида кўриш мумкин. Олий таълим тизимида университетлар сони сўнгги йилларда бир неча баробар ошди, хусусий университетлар ва хорижий филиаллар очилди, халқаро ҳамкорлик дастурлари кенгайди. Давлат сиёсати даражасида ҳам илм-фан ва таълимга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Илмий тадқиқотлар, инновация ва стартап экотизимини ривожлантириш стратегик устувор йўналиш сифатида белгиланган. Масалан, тиббиёт соҳасида 5 мингдан ортиқ Ҳиндистон фуқаролари Ўзбекистонда таҳсил олаётгани қайд этилади. Бундай вазият муҳим хабар беради: Ўзбекистон тиббиёт таълими минтақавий рақобатбардош даражага чиққан ва таълим экспортга айлана бошлаган. Сўнгги йилларда Хитой ва бошқа давлатлардан ҳам талабалар кела бошлади, бу таълим бозорида Ўзбекистоннинг нуфузи ошиб бораётганини кўрсатади. Бу — иқтисодий нуқтаи назардан жуда муҳим, чунки таълим экспорти валюта тушумини таъминлайди, мамлакат имиджини оширади ва илмий ҳамкорликни кучайтиради. Лекин асосий савол шундаки: бизда тарихий интеллектуал мерос бор, иқтидорли ёшлар бор, университетлар, илмий тадқиқот институтлари ва марказлари мавжуд, давлат сиёсати ҳам илм-фан ва таълимни ривожлантиришга йўналтирилган. Энди масала — бу потенциални иқтисодий қийматга айлантириш механизмини яратиш. Илм, тадқиқотлар, кашфиёт ва инновациялар лабораторияда қолиб кетмаслиги керак. У стартапларга айланиши керак, стартап эса саноатга чиқиши керак. Муаммо шундаки, бизда илм-фан ва иқтисодиёт гўё икки хил маҳаллада яшайди. Улар бир мамлакатда, лекин бир-бири билан мулоқот қилмайди. Энг оғриқли жиҳат — бизда яратилган илмий ютуқлар ва патентлар кўп ҳолларда ўз саноатимизга хизмат қилмайди. Илмий кашфиётлар ўзимизда яратилади, ёш олимлар янги технология ўйлаб топади, патент олинади. Лекин кейин нима бўлади? Ушбу ишланмаларни технологик инфратузилмага эга давлатлар — АҚШ, Хитой каби давлатлар сотиб олади, тезкор равишда саноатга жорий қилади, оммавий ишлаб чиқаришни йўлга қўяди ва тайёр маҳсулотни глобал бозорга олиб чиқади. Сўнг эса ўша маҳсулотлар ўзимизга бир неча баробар қиммат нархда қайта сотилади. Бу фақат иқтисодий эмас, стратегик масала. Биз ғояни берамиз, улар эса қиймат яратади. Биз интеллектни етказиб берамиз — улар капиталлаштиради. Бу жараённи бир сўз билан аташ мумкин — интеллектуал имкониятни бой бериш. Энг таъсирли ҳақиқат шундаки, агар биз илмий ишланмани ўзимиз саноатлаштирганимизда, иш ўринлари бизда яратилар эди, солиқ тушумлари бизда қолар эди, технология мактаби шаклланар эди, экспорт қиймати бизники бўлар эди. Ҳозир эса занжир узилган: Ғоя — бизда. Завод ва фабрикалар — уларда. Фойда — уларда, импорт ва йўл харажати — бизда. Бу ҳолатни ўзгартирмас эканмиз, илм-фан ва интеллект миллий бойлигимиз эмас, балки экспорт қилинаётган ресурсга айланиб қолаверади. Лабораторияларда инновацион ғоялар ва илмий кашфиётлар яратилади. Аммо уларнинг катта қисми саноатга етиб бормайди. Натижада илмий иш мақола бўлиб қолади, патент жавонда чанг босади. Шу вақтда, технологик жиҳатдан илғор АҚШ, Япония ва Хитой каби давлатлар инновацияни тезкор равишда маҳсулотга айлантиради. Улар: Ғоя → прототип → инвестиция → завод → глобал экспорт занжирини бир тизим сифатида ишлатади. Натижа эса парадоксал ҳолат: бизда яратилган илмий ишланмалар — чет элда саноатлашади ва кейин ўзимизга қиммат нархда қайта сотилади. Бу — интеллектуал капитал экспорти. Иқтисодий жиҳатдан қарасак, бугунги кунда кўп тадбиркорларнинг эътибори ва маблағлари тез айланма даромадга ёки пассив капитал йиғишга йўналтирилган: чет элдан маҳсулот ва ускуна олиб келиш, импортга боғлиқ савдо, қурилиш ва кўчмас мулк, тайёр маҳсулотни сотиш. Бу ёмон эмас, аммо бу модель юқори қўшимча қиймат яратмайди. Импорт орқали савдо қилиш — қийматни тақсимлаш ҳисобланади. Инновация яратиш эса — қийматни яратишдир. Фарқ катта. Бу ерда психологик муаммо ҳам мавжуд. Энг оғриқли жиҳат — тадбиркорлик онгида илмий салоҳиятга ишонч етарли даражада шаклланмаган. Мен бу ҳақда йирик бизнес вакилларидан бири билан суҳбатлашганимда, у шундай деди: “Менинг вақтим пул туради.” Мен ундан: “Нархи қанча?” деб сўраганимда, гапни бошқа ёққа бурди. Бу гап шунчаки ибора эмас, бу бизнес маданиятининг кўзгуси. Агар суҳбат пул ҳақида бўлганида, эҳтимол вақт топилар эди. Лекин гап илм-фан, ижтимоий тадбиркорлик, таълим ва тиббиётни узоқ муддатли ривожлантириш ҳақида кетганда — бу ҳозирча жамият онгида устувор қадриятга айланмаган. Бугун бизда катта капитал, кўчмас мулк, импорт савдоси ва тайёр маҳсулот айланмасига йўналтирилган. Аммо ривожланган давлатлардаги тадбиркорларнинг капитали — технологиялар ва уларни жорий этишга сарфланяпти ва натижаси бир неча боробар катта бўляпти. Агар бу борада ўзгармасак, иқтисодий жиҳатдан орқада қолиб кетишимиз мумкин. Чунки қурилиш 5 йил даромад беради, технология 50 йил, импорт маржаси 10–20%, инновацион маҳсулот маржаси эса 200–300% гача етиши мумкин. Аслида бизнинг катта имкониятларимиз бор: олимларимиз, ёш муҳандисларимиз бор. Тиббиёт, IT, агротехнология ва энергетикада салоҳиятимиз бор. Лекин университет + тадбиркор + инвестиция + давлат бир тизимга айланмаган. Шу боис илм-фан — грантда, тадбиркор — импортда, иқтисод — хомашё ва айланмада қолмоқда. Илм-фан, таълим ва саноат интеграцияси масаласида Президентимизнинг ёндашуви мутлақо тўғри. Бу йўналиш мамлакат тараққиёт стратегиясида аниқ белгилаб қўйилган. Илмий салоҳиятни иқтисодий қийматга айлантириш — бугунги глобал рақобат шароитида ягона тўғри йўл. Аммо стратегик қарор қабул қилиш — масаланинг ярми, ижро эса иккинчи ярми. Бугун кўп ҳолатда давлат идоралари фақат аниқ инструкция ва ўз ваколат доирасида ҳаракат қилишмоқда. Тизимли ҳамжиҳатлик, ташаббус ва натижага қаратилган ёндашув етарли даражада эмас. Инновация аслида горизонтал жараён, у бир вазирлик ёки ташкилот доирасида ривожланмайди. Университет ва олимлар бир томонда, саноат — иккинчи томонда, инвестор ёки тадбиркор учинчи томонда, идоралар — тўртинчи томонда бўлса, тизим ишламайди. Масала лавозимда эмас, масъулиятда. Давлат идораси мутасаддиси, тадбиркор ёки оддий фуқаро — агар мамлакат ривожини истасак, барчамиз бир мақсад атрофида бирлашишимиз керак. Мен шахсан кўплаб таклифларимни юқори даражадаги мутасаддиларга киритганман. Уларнинг айримлари қарор даражасига чиқди ва амалиётга жорий этилди. Бу қарорлар сезиларли ривожланишга сабаб бўлганини кўриб, ўзимни бахтли ҳис қилганман. Албатта, кўкрак нишони ва мукофотларни доимгидек бошқалар олишади, аммо мен учун энг катта мукофот — лавозим ёки нишон эмас, энг катта мукофот — натижа ва давлат ривожига ҳисса қўшишдир. Таҳлилларим шуни кўрсатдики, асосий муаммо — ижро занжирида. Бугун ҳам ғояларим ва таклифларим ижобий қабул қилинмоқда. Ҳатто юқори даражада бу таклифларимни ижро этилиш юзасидан топшириқлар берилмоқда. Аммо ижро босқичига келганда занжир узилади. Нега? Оддий ижрочилар моҳиятни тўлиқ англамайдими? Масъулиятдан қочиш ҳолати борми? Ёки ташаббус кўрсатиш маданияти шаклланмаганми? Инновация — фақат ҳужжат билан эмас, тушуниш билан ишлайди. Агар ижрочи масаланинг стратегик аҳамиятини англамаса, у фақат “бажарилди” деган қоғоз ёзиш билан чекланади. Лекин натижа эса бўлмайди. Бу масалада энг катта тўсиқ — онг. Бу ерда масала шахсларда эмас, тизимли онгда. Илм-фан, таълим ва ижтимоий тадбиркорликни ривожлантириш ғояси ҳали жамиятнинг умумий иқтисодий онгига чуқур сингиб улгурмаган. Ҳозирча энг муҳим ва устувор вазифа — тез фойда кўриш ва чиройли рақамларни қайд этиш бўлиб қолмоқда. Узоқ муддатли стратегия эса иккинчи ўринда. Чунки эртага лавозим ёки имконият борми ёки йўқми, ишонч йўқ. Мақсад ҳам ҳар ким ўзиники. Умумий жамоавий мақсад шаклланмаган. Биз шуни тушунишимиз керакки, тараққиёт қисқа масофага югуриш эмас, балки марафон. Биз бугун тарихий бурилиш нуқтасида турибмиз. Бизда тарихий интеллектуал мерос бор, иқтидорли ёшлар бор, олимлар, университетлар, тадбиркорлар барчаси мавжуд. Демак, масала имкониятда эмас. Масала — бирлашишда. Агар илм-фан лабораторияда қолса — у статистикага айланади. Агар тадбиркор фақат импорт билан чекланса — у воситачига айланади. Агар давлат идораси фақат ҳужжат ва рақамлар билан чекланса — у формал институтга айланади. Лекин агар илм, таълим ва саноат бир занжирга айланса, мамлакат иқтисодий кучга айланади. Бугун дунёда энг қиммат ресурс — нефть эмас, балки энг қиммат ресурс — интеллект ҳисобланади. Агар биз ўзимиз яратган ғояларни ўзимиз саноатлаштирмасак, бошқалар бизнинг интеллектимиз орқали бойийверади. Бу фақат иқтисодий йўқотиш эмас, балки стратегик йўқотиш. Мен ишонаманки, Ўзбекистонда илм-фанни иқтисодиётга айлантира оладиган салоҳият бор. Бу ерда янги технологиялар яратиш мумкин. Бу ерда глобал бозорга чиқадиган маҳсулотлар ишлаб чиқариш мумкин. Ўзбекистонни минтақавий илмий-инновацион марказга айлантириш мумкин. Лекин бу ўз-ўзидан бўлмайди. Бу — қарор билан эмас, ҳаракат билан амалга ошади. Бу — фармон билан эмас, масъулият билан бўлади. Бу — лавозим билан эмас, виждон билан яратилади. Давлат идорасидаги мутасадди ҳам, катта капитал эгаси ҳам, ёш олим ҳам, оддий фуқаро ҳам — ўзига бир саволга жавоб бериши керак: “Мен мамлакатим интеллектуал қудратга айланиши учун нима қилдим?” Мен учун энг катта мукофот — кўкрак нишони эмас. Энг катта мукофот — натижа. Агар ғоя амалга ошса, агар иш ўринлари яратилса, агар технология ўзимизда ривожланса, агар ёшларимиз хорижга кетмасдан, ўз юртида глобал маҳсулот ярата олса — ана шу ҳақиқий ютуқ. Биз ресурслар мамлакати бўлиб қолишимиз мумкин. Ёки интеллектуал давлатга айланишимиз мумкин. Танлов — бугунги авлод қўлида. “Вақт пул туради,” дейишади. Лекин бу ерда сўз миллат ҳақида, халқнинг тақдири ва келажаги ҳақида кетаётгани учун бунга вақтни сарфлашга арзийди. Агар иқтисодимизни ривожлантириш борасида бугун бирлашмасак, эртага кеч бўлиши мумкин. Агар бугун ҳаракат қилсак, эртага бу ҳаракатларимиз ҳақида ёки бефарқ бўлганимиз ҳақида тарихда ёзилади. Мен ишонаманки, тарихда биз ҳақимизда ижобий баҳоланадиган тарзда ҳаракат қила оламиз. Бу фикрларимни камдан-кам одам ўқийди. Лекин гап эгасини топади. Кимлар ҳақида ёзганимни ўзлари тушуниб оладилар ва давлатимизни ривожлантириш йўлида ёндашувларини ўзгартирадилар деб умид қиламан.

Dr. Rasulev

Сообщение Бугунги кундаги менинг асосий фаолиятим ва стратегик мақсадим илм-фанни иқтисодиёт ва тадбиркорлик билан интеграция қилиш бўлиб қолди. Чунки мен дунёга чиққанимда, Жанубий Корея, Хитой ва бошқа давлатларга бориб шуни тушундимки, давлатнинг ривожи ер ости қазилмаларига бой бўлишда эмас, иқтисодий муваффақиятга эришиш сири айнан илм-фанни ва таълимни иқтисод ва тадбиркорлик билан бирлаштиришда ва ҳар иккисини ўз имкониятларидан тўлиқ фойдаланишда экан. Асосий омил — билимни қийматга айлантира олиш қобилиятидир. появились сначала на Antikorr.UZ.

Сўнгги пайтларда Ўзбекистон банк тизимидаги қаллоблик ҳолатлари жиддий ижтимоий муаммога айланиб бормоқда. Бу жиноятларнинг энг хавфли томони — улар тизимли тус олгани ва айрим мансабдор шахслар иштирокида амалга оширилаётганидир. Айниқса, ҳоким ёрдамчилари институти бу жараёнларда салбий рол ўйнаётгани ҳақида жамоатчиликда жиддий эътирозлар пайдо бўлмоқда.
Амалиёт шуни кўрсатмоқдаки, имтиёзли кредитлар аслида аҳолини қўллаб-қувватлаш воситаси бўлиши керак эди, аммо айрим ҳоким ёрдамчилари ушбу кредитларни чиқаришда воситачига айланиб, улардан шахсий улуш олишни одат қилган. Баъзан эса кредитлар фуқаролар номига расмийлаштирилиб, амалда уларнинг маблағлари бошқа манфаатлар йўлида ишлатилмоқда. Натижада, кредит расмий эгаси бўлган фуқаро қарздор бўлиб қолмоқда, пул эса бошқалар қўлида айланмоқда. Бу — молиявий адолатга очиқдан-очиқ хиёнатдир. Яна бир хавфли ҳолат — KPI кўрсаткичларини сунъий ошириш амалиёти. Норасмий банд аҳоли қатлами номига деҳқон хўжалиги ерлари расмийлаштирилиб, улар «расмий иш билан таъминланган» сифатида ҳисобга олинмоқда. Амалда эса бу фуқаролар ердан ҳам, даромаддан ҳам бехабар.
Оқибатда, улар солиқ органлари олдида қарздор бўлиб қоляпти. Давлат бюджети эса қоғоздаги ҳисоботлар орқали талон-тарож қилинмоқда. Бу ерда мақсад битта — ҳисобот чиройли, ҳақиқат эса аччиқ. Энг ташвишли жиҳатлардан бири — фуқароларнинг банк карталари, электрон калитлари ва шахсий маълумотлари айрим ҳоким ёрдамчилари ва банк ходимлари қўлида жамланганидир. Аҳолининг кўп қисми молиявий ва рақамли саводхонликка етарли даражада эга эмас. Бу эса қаллоблар учун «очиқ эшик» вазифасини ўтамоқда. Пластик карталардан пулларнинг ўғирланиши кўп ҳолларда айнан банк тизимидаги нопок ходимлар ва маҳаллий даражадаги мансабдорлар ўртасидаги тил бириктириш натижасидир. Сўнгги вақтларда яна бир хавфли схема авж олмоқда, яъни «фирибгар банкирлар ва ҳоким ёрдамчилари» фуқароларнинг ишончига кириб, уларнинг кўчмас мулкини гаровга қўйдириш орқали банклардан йирик миқдорда кредитлар расмийлаштирмоқда. Кредит маблағлари амалда фирибгарлар томонидан ўзлаштирилади, оқибатда эса қарз юки ва банк босими мулк эгаси зиммасига тушиб қолмоқда. Бу ҳолатларда энг кўп жабр кўраётганлар — соддадил, ҳуқуқий ва молиявий саводхонлиги етарли бўлмаган фуқаролардир. Улар ишонган одамларининг фирибгар эканлигини фақат суд чақируви қоғози ёки банк огоҳлантириш хатидан кейин билиб қолишяпти. Натижада одамлар уй-жойидан, хотиржамлигидан, баъзан эса ҳаётга бўлган ишончидан айрилмоқда.
Энг аччиқ ҳақиқат шундаки, кўп ҳолларда ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар бу каби жиноятларнинг олдини олишда ҳам, содир этилган фирибгарликларни очишда ҳам самарали чора кўра олмаяпти. Фирибгарлар жазосиз қоляпти, жабрланувчилар эса адолат излаб сарсон.
Бу ҳолат жамиятда қонунийликка бўлган ишончни сусайтиради. Адолат ўз вақтида тикланмаса, у адолат бўлмай қолади.
Банк тизими — иқтисодиётнинг юраги. Агар юракда вирус бўлса, бутун организм оғрийди. Шунинг учун ҳам бу соҳадаги қаллобликларга нисбатан муросасиз муносабат бўлиши шарт. Ҳоким ёрдамчилари институтини қайта кўриб чиқиш, банкларда ички назоратни кучайтириш ва киберхавфсизлик чораларини қатъийлаштириш — кечиктириб бўлмайдиган вазифадир.
Акс ҳолда, ишонч йўқолади. Ишонч йўқ жойда эса тараққиёт ҳам бўлмайди.

Баҳодир Сапаев ANTIKORRUPSIYA асосчиси

Мурожаат учун

@Antikorrmurojaat_bot

Каналимизга обуна бўлинг

http://t.me/antikorruz

Сообщение Банк тизимидаги қаллобликлар, ҳоким ёрдамчилари ва нопок схемалар появились сначала на Antikorr.UZ.

Сўнгги йилларда Ўзбекистонда рақамлаштириш жараёнлари жадал суръатлар билан амалга оширилаётгани расмий минбарлардан тез-тез таъкидланмоқда. Бироқ ушбу «рақамли тараққиёт» ортида минглаб фуқаролар учун оғриқли ва фожиали воқелик яширин: ҳалол меҳнат билан топилган маблағлар банк пластик карталаридан қонунга хилоф равишда ўғирланмоқда.
Ҳар куни юзлаб фуқаролар кибержиноят қурбонига айланмоқда. Давлат органларининг жавоби эса деярли ўзгармас:
«Ҳушёр бўлинг», «Сир сақланг», «Пуллар чет элга чиқиб кетган», аммо бу огоҳлантиришлар йўқотилган пулни қайтармайди.
Конституциявий кафолатлар қаерда қолди? Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 65 моддасида давлат истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилинишини таъминлаши белгилаб қўйилган ва хусусий мулк дахлсизлигини кафолатлайди. Агар фуқаронинг уйига ўғри тушса, давлат:
жиноят иши қўзғатади,
ўғрини қидиради,
мулкни қайтаришга ҳаракат қилади. Нега энди фуқаронинг рақамли ҳамёни талон-торож қилинганда:
«топиш имкони йўқ»,
«транзакция чет элга чиқиб кетган» деган баҳоналар билан чекланилади?
Агар давлат рақамли мулк дахлсизлигини таъминлай олмаётган бўлса, демак, Конституциядаги кафолатлар амалда ишламаяпти. Бугун банк ва мижоз ўртасидаги муносабат мутаносиб эмас:
банк фойда олади,
хавф эса тўлиқ фуқаро зиммасига юклатилади. Қатор асосли саволлар очиқ қолмоқда: Нега фирибгарликка оид транзакциялар банк тизимлари томонидан автоматик равишда тўхтатилмаяпти? Нега «фрод-мониторинг» тизимлари халқаро стандартлар даражасида ишламайди? Нега банк ўз тизимидаги заифлик учун молиявий жавобгар эмас?Агар банк мижоз маблағлари ҳисобидан миллиардлаб фойда кўраётган бўлса, ўша маблағларнинг хавфсизлиги учун ҳам тўлиқ жавобгар бўлиши шарт. Жиноятчиларнинг «топилмаётгани» — техник имкониятлар йўқлигини эмас, тизимли муаммони кўрсатади. Замонавий молия дунёсида, ҳар бир транзакция из қолдиради,
пул ҳаракати занжир бўйлаб кузатилади, криптооперациялар ҳам мутлақо «кўринмас» эмас. Агар мутахассис етишмаса — чет элдан жалб қилиш керак. Агар технология етмаса — сотиб олиш керак.
Чунки бу ерда гап фақат пул ҳақида эмас — халқнинг давлатга бўлган ишончи ҳақида кетяпти.

Хурматли Президент!
Бу бўлаётган ҳолатлардан сизнинг хабарингиз борми? Ушбу ҳолатлар бўйича бутун республика бўйлаб фавқулодда ҳолат эълон қилиш вақти келмадими? Кибержиноят қурбони бўлган фуқароларга етказилган зарар банклар ёки махсус давлат жамғармаси ҳисобидан зудлик билан қоплаб берилиш механизмини депутатлар ишлаб чиқса бўлмайдими? Қонунчиликка ўзгартириш киритилиб, хавфсизликни таъминлай олмаган банк мижоз олдида тўлиқ молиявий жавобгар бўлиши шарт қилиб қўйилсин. Жойларда реал IT-қидирув билан шуғулланадиган, замонавий билим ва ваколатга эга махсус мутахассислар гуруҳи ташкил этилсин. Блогерларни кетини пойлайдиган троллар армияси кимга керак?Ўғирланган маблағлар занжир бўйлаб ҳаракатланаётган пайтда, уларни исталган босқичда — ҳатто бошқа банкка ўтган бўлса ҳам — сониялар ичида тўхтатиш имкони яратилсин.

Халқнинг давлатга бўлган ишончи баландпарвоз гаплар билан эмас,
унинг ҳамёнидаги пул қанчалик ҳимоялангани билан ўлчанади. Агар давлат ўз фуқаросини рақамли ўғрилардан ҳимоя қила олмаса,
«рақамли келажак» ҳақидаги барча баёнотлар қоғозда қолиб кетади.
Одамлар хозир имтиёз эмас — ҳимоя ва адолат талаб қилмоқда.

Баҳодир Сапаев ANTIKORRUPSIYA асосчиси, хуқуқшунос ва иқтисодчи

Каналимизга обуна бўлинг

http://t.me/antikorruz

Сообщение Ўзбекистонда ИИВ ахборот технологиялари сохасидаги жиноятларга қарши курашувчи бошқарма ходимларига бюджетдан ажратилаётган маблағ ўзини оқлаяптими? Нимага улар киберўғрилар олдида ожиз қолмоқдалар? Банк ходимлари киберўғрилар билан тил бириктириб олганга ўхшаш шубҳалар кўпаймоқда… появились сначала на Antikorr.UZ.

Өзбекстан Республикасының «Шаңарақ ҳәм ҳаял-қызларды қоллап-қуўатлаў тараўын жетилистириў мүнәсибети менен Өзбекстан Республикасының айрым нызам ҳүжжетлерине қосымша ҳәм өзгерислер киритиў ҳаққында»ғы 2025-жыл 9-апрель күнги нызамы менен Өзбекстан Республикасының Шаңарақ кодексине қосымшалар киритилип, оған көре некеден ажырасыў ҳаққындағы ислер көрилип атырғанында суд шаңарақлық (социаллық) зорлықтан жәбирленген шахстың талабына көре жарасыў ушын мүддет тайынламаслығы белгиленген.

Шахс, қандай жағдайда шаңарақлық (социаллық) зорлықта жәбирленген деп есапланады.

Өзбекстан Республикасы Ҳәкимшилик жуўапкершилик ҳаққындағы Кодексиниң

592–статьясына көре, шаңарақлық (социаллық) зорлық, яғный усы статьяның биринши бөлимине көре, ҳаялына (күйеўине), алдынғы ҳаялына (алдынғы күйеўине), бир шаңарақ тийкарында биргеликте жасап атырған шахсқа ямаса улыўмалық перзентке ийе болған шахсқа қарата сәдир етилген мүлк, тәлим алыў, ден-саўлықты сақлаў ҳәм (ямаса) мийнетке байланыслы ҳуқықты әмелге асырыўға тосқынлық етиў, мал-мүлкине ҳәм жеке буйымларына қасттан зиян жеткизиў, тап сондай усы шахслар ден-саўлығының жаманласыўына алып келген тәризде олардың ар-намысын кемситиў, оларды қорқытыў, жақын қарындасларынан ажыратып қойыў, жынаят белгилери, сондай-ақ, усы Кодексте нәзерде тутылған басқа ҳуқықбузарлық белгилери болмаса, базалық есаплаў муғдарының он есесинен жигирма есесине шекем жәрийма салыўға ямаса он суткаға шекемги мүддетке ҳәкимшилик қамаққа алыўға себеп болады.

Усы статьяның екинши бөлимине тийкар болса, ҳаялының (күйеўиниң), алдынғы ҳаялының (алдынғы күйеўиниң), бир шаңарақ тийкарында бирге жасап атырған шахсты ямаса баланы, сондай-ақ, улыўмалық перзентке ийе болған шахсты урыў, усы шахсларға ден-саўлығының қысқа мүддетке жаманласыўына ямаса мийнет қәбилетиниң онша узақ болмаған мүддетке жоғалыўына алып келмеген қасттан денеге жеңил жарақат жеткериў, базалық есаплаў муғдарының он есесинен жигирма есесине шекемги муғдарында жәрийма салыўға ямаса он бес суткаға шекемги мүддетке ҳәкимшилик қамаққа алыўға себеп болады.

Усы Нызам шаңарақлық (социаллық) зорлықтан жәбирленген шахслардың ҳуқуқлары ҳәм нызамлы мәплерин қорғаўды жәнеде күшейтиўге хызмет етеди.

Қарақалпақстан Республикасы ҳәкимшилик судының судьясы Ж.Аймаганбетова

Сообщение Ҳаял-қызларды қоллап-қуўатлау тараўындағы жаңалықлар Өзбекстан Республикасының «Шаңарақ ҳәм ҳаял-қызларды қоллап-қуўатлаў тараўын жетилистириў мүнәсибети менен Өзбекстан Республикасының айрым нызам ҳүжжетлерине қосымша ҳәм өзгерислер киритиў ҳаққында»ғы 2025-жыл 9-апрель күнги нызамы менен Өзбекстан Республикасының Шаңарақ кодексине қосымшалар киритилип, оған көре некеден ажырасыў ҳаққындағы ислер көрилип атырғанында суд шаңарақлық (социаллық) зорлықтан жәбирленген шахстың талабына көре жарасыў ушын мүддет тайынламасл появились сначала на Antikorr.UZ.

Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2025-жыл 30-январь күнги ПҚ-33-санлы «Пуқаралар ҳәм исбилерменлик субектлериниң ҳуқықларын суд арқалы қорғаўдың заманагөй механизмлерин енгизиў бойынша қосымша ис-илажлар ҳаққында»ғы қарары қабыл етилгенлигин, соңғы жыллары мәмлекетимизде мәмлекетлик уйымлар менен қатнасықларда пуқаралар ҳәм исбилерменлик субектлериниң ҳуқықларын нәтийжели қорғаўды тәмийинлеўде системалы реформалар әмелге асырылғанлығын, әсиресе, 2017-жылы мәмлекетимиз тарийхында биринши мәрте ҳәкимшилик судлар шөлкемлестирилгени пуқаралар ҳәм исбилерменлик субектлериниң мәмлекетлик уйымлар ҳәм лаўазымлы шахслардың нызамға қайшы қарарлары, ҳәрекетлери үстинен судқа шағым етиўге байланыслы коньституциялық ҳуқықларын тәмийинлеўде әҳмиетли қәдем болғаны, өткен дәўирде ҳәкимшилик судлар тәрепинен көрип шығылған 120 мыңға шамалас арза ҳәм шағымлардың 57 проценти қанаатландырылып, пуқаралар ҳәм исбилерменлик субектлериниң бузылған ҳуқықлары тикленгени де ҳәкимшилик судлардың нызам үстинлигин тәмийинлеў және шахстың ҳуқықлары менен еркинликлерин исенимли қорғаўда әҳмиетли институт сыпатында қәлиплескенин көрсететуғынын, соның менен бирге, бүгинги күнде ҳәкимшилик судлардың жумысына алдынғы сырт ел тәжирийбесинде өзин ақлаған институт ҳәм тәртиплерди кеңнен қолланыў арқалы пуқаралар ҳәм исбилерменлик субектлериниң ҳуқықлары менен нызамлы мәплерин қорғаўда усы судлардың рольин арттырыў, соның ишинде, мәмлекетлик уйым ҳүжжетине исенип жумыс алып барған пуқаралар ҳәм исбилерменлик субектлериниң ҳуқықлары менен нызамлы мәплериниң қорғалыўын қосымша түрде күшейтиў зәрүрлиги жүзеге келген ҳәм усы мүнәсибет пенен усы қарар қабыл етилген.

Нѳкис районлараралық судының судьясы К.Р.Бабаназаров

Сообщение ПУҚАРАЛАР ҲӘМ ИСБИЛЕРМЕНЛИК СУБЕКТЛЕРИНИҢ ҲУҚЫҚЛАРЫН СУД АРҚАЛЫ ҚОРҒАЎДЫҢ ЗАМАНАГӨЙ МЕХАНИЗМЛЕРИН ЕНГИЗИЎ появились сначала на Antikorr.UZ.

Ҳәзирги күнде ҳаял-қызлардың ҳуқықлары менен еркинликлерин қорғаў мәселесине айрықша итибар қаратылмақта.

Соның ишинде, миллий нызамшылық базасы халықаралық ҳуқықтың улыўма тән алынған нормалары беккемленип бармақта. Өзбекстан тарийхында биринши мәрте 2019-жыл 2-сентябрьде «Ҳаял-қызлар ҳәм ер адамлар ушын тең ҳуқықлар менен имканиятлар кепилликлери ҳаққында»ғы 562-санлы ҳәм «Ҳаял-қызларға күш көрсетиў ҳәм зорлықтан қорғаў ҳаққында» ғы 561-санлы нызамлар қабыл етилди.

Бул нызам ҳүжжетлери ҳаял-қызларды турмыста, жумыс орынларында, билимлендириў мәкемелеринде ҳәм басқа да орынларда күш көрсетиў ҳәм зорлықтан қорғаў тараўындағы қатнасықларды да тәртипке салады. Күш көрсетиў ҳәм зорлықты басынан өткерген шахсларды қорғаў, жәмиетте ҳаял-қызларға болған күш көрсетиў ҳәм зорлықтың ҳәр қандай түрине мүнәсибет орталығын енгизиўди кепиллейди.

Сондай-ақ, 2019-жылы зорлықтан жәбирленген ҳаял-қызлар ушын «қорғаў ордери» институты енгизилди. Қорғаў ордери күш көрсетиў ҳәм зорлықтан жәбирленген ҳаял-қызларға мәмлекетлик қорғаўды бериўши ҳүжжет есапланады. Ҳаял-қызлар ҳәм балалардың ҳуқықлары менен нызамлы мәплерин исенимли қорғаў системасының буннан былай да жетилистирилиўи мүнәсибети менен Өзбекстан Республикасының айырым нызам ҳүжжетлерине өзгерислер ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққындағы нызам әмелге киргизилди. Бул ҳүжжет бүгинги күнде ҳуқықты қолланыў әмелиятында ҳаял-қызлардың ҳуқықлары, еркинликлери ҳәм нызамлы мәплерин исенимли қорғаў менен байланыслы мәселелерде бир қатар машқалалардың бар екенлигин, атап айтқанда, күш көрсетиў ҳәм зорлықтан жәбирленген шахсқа мәмлекетлик қорғаўды бериўши ордердиң әмел етиў мүддети (30 күн) ҳаял-қызлардың ҳуқықлары менен нызамлы мәплерин жетерли дәрежеде қорғаўды тәмийинлеў имканиятын бермегенлиги себеп сыпатында баян етилген. Қабыл етилген нызам менен болса енди ҳаял-қызларға басым өткериў ҳәм зорлықтан қорғаў ордериниң мүддети бир жылға шекем жынаят ислери бойынша судлар тәрепинен создырылыўы белгилеп қойылды.

Қорғаў ордери берилген көпшилик ҳаял-қызлар қайта зорлыққа ушыраған. Қорғаў ордериниң әмел етиў мүддетин созыў ҳаққындағы өтиниш бойынша топланған материал судқа келип түскен ўақыттан баслап 24 саат ишинде жабық суд мәжилисинде жәбирлениўши ҳәм зорлық ислеген шахстың қатнасыўында көрип шығылады. Судя ис материаллары менен танысып шығып, ис жуўмағы бойынша қарар қабыл етеди. Бул қарарда қорғаў ордериниң әмел етиў мүддетин созыў ҳаққындағы қарар қабыл етилген ўақыт ҳәм орын ҳаққындағы мағлыўматлар, қарарды қабыл еткен судтың аты, судьяның, тәреплердиң, исте қатнасыўшы басқа да шахслардың фамилиясы, аты ҳәм әкесиниң аты, сондай-ақ, шуғылланыўдың түри ҳәм жасаў орны, қорғаў ордериниң әмел етиў мүддетин созыў ҳаққындағы қарарды қабыл етиў ушын тийкар болып хызмет еткен жағдайлар көрсетиледи.

Нызамда бул мүддетлердиң бир жылға шекем белгилениўи ҳаял-қызларымызға жетерли дәрежеде психологиялық, социаллық, ҳуқықый жәрдем берилиўи ҳәм жумыс пенен тәмийинленетуғынлығы ҳәм ҳуқықбузарлықлар кемейўине алып келеди.

Нѳкис районлараралық судының судьясы К.Р.Бабаназаров

Сообщение ҲАЯЛ-ҚЫЗЛАРДЫҢ ҲУҚЫҚЛАРЫ ҲӘМ КЕПИЛЛИКЛЕРИ Ҳәзирги күнде ҳаял-қызлардың ҳуқықлары менен еркинликлерин қорғаў мәселесине айрықша итибар қаратылмақта. появились сначала на Antikorr.UZ.

Республикамызда инвестиция ҳәм исбилерменлик орталығын жақсылаў, мәмлекеттиң инвестициялық тартымлылығын арттырыў, және сырт ел ҳәм жергиликли инвесторлардың мәплерин қорғаўға байланыслы ҳуқықый механизмлерди буннан былай да жетилистириўге қаратылған илажлар избе-излик пенен әмелге асырылып келинбекте.

Атап айтқанда, 2021-жыл 12-январьда «Суд қарарларын қайта көриў институты жетилистирилиўи мүнәсибети менен Өзбекстан Республикасының Экономикалық процессуаллық кодексине өзгерис ҳәм қосымшалар киргизиў ҳаққында»ғы Нызамы қабыл етилди.

Нызам менен усы Кодекске экономика тараўында инвесторлар ҳәм мәмлекетлик уйымлар арасындағы инвестициялық шәртнамалардан келип шығатуғын даўлар бойынша ислердиң судқа ҳәм судлаўға тийислилигине байланыслы нормалар киргизилди.

Мәселен, Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодекси (буннан былай текстте ЭПК деп жүргизиледи) 25-статьясы биринши бөлиминиң 51-бәнти ҳәм 301-статьясына муўапық экономикалық судлар тәрепинен төмендеги инвестициялық даўлар бойынша ислер көрилиўи белгиленди:

1) инвестиция шәртнамаларын дүзиў, өзгертиў ҳәм бийкар етиў менен байланыслы даўлар;

2) инвестиция шәртнамаларын ҳақыйқый емес деп табыў ҳаққындағы даўлар;

3) инвестиция шәртнамасының орынланыўы менен байланыслы даўлар;

4) инвестиция шәртнамасынан келип шығатуғын салық, бажыхана, социаллық, екологиялық ҳәм басқа миннетлемелердиң инвестор тәрепинен орынланыўы менен байланыслы даўлар;

5) инвестиция шәртнамасы бойынша инвесторға берилген мүлкти талап етип алыў яки бундай шәртнама бойынша неустойка өндириў ҳәм (яки) зыянларды қаплаў ҳаққындағы даўлар.

ЭПКниң 32-статьясына муўапық, ири инвестордың даўагерлигиндеги инвестициялық даўлар бойынша ислер оның қәлеўине муўапық тиккелей Өзбекстан Республикасы Жоқарғы суды, қалған инвестициялық даўлар инвестордың қәлеўине муўапық, Қарақалпақстан Республикасы суды, ўәлаятлар ҳәм Ташкент қаласы судлары тәрепинен биринши инстанция суды сыпатында көриледи.

Бирақ, ири инвестор болмаған инвестордың инвестициялық искерлиги менен байланыслы даўалары ЭПКниң 34-статьясына муўапық даўагердиң таңлаўына муўапық жуўапкер жайласқан жердеги районлар аралық, районлық, қалалық экономикалық судына ямаса Қарақалпақстан Республикасы суды, ўәлаятлар ҳәм Ташкент қалалық судларына берилиўи мүмкин.

Сондай-ақ, ири инвестордың инвестициялық искерлиги менен байланыслы даўалары жуўапкер жайласқан жердеги районлар аралық, районлық, қалалық экономикалық судына ямаса Өзбекстан Республикасы Жоқарғы судына усынылыўы мүмкин.

Усы жерде ири инвестор сыпатында кимлер тән алыныўына тоқталатуғын болсақ, Өзбекстан Республикасы Президентиниң 2020-жыл

24-июльдеги «Судлардың жумысын буннан былай да жетилистириў ҳәм әдил судлаў нәтийжелилигин арттырыўға байланыслы қосымша илажлар ҳаққында»ғы ПП-6034-санлы Пәрманына муўапық жигирма миллион АҚШ доллары эквивалентинен кем болмаған муғдарда инвестиция әмелге асырған физикалық ямаса юридикалық шахслар ири инвесторлар есапланады.

Буннан тысқары, ЭПК 151-статьясының үшинши бөлимине тийкарланып инвестициялық даўлар бойынша даўа арзасына инвестиция шәртнамасының көширме нусқасы, ири инвестордың инвестициялық жумысы менен байланыслы даўа арзасына болса оның ири инвестор екенлигин тастыйықлаўшы ҳүжжет те қосымша етилиўи керек.

Жуўмақ орнында атап өтиў керек, инвесторлардың ҳуқықлары менен нызамлы мәплериниң суд тәрепинен исенимли қорғалыўы мәмлекетимиз тәрепинен бул бағдарда әмелге асырылып атырған реформалардың нәтийжелилигин арттырыўға фактор болып хызмет етеди.

Қоңырат районлар аралық экономикалық судының баслығы Қ.О.Хожамуратов

Сообщение Инвестициялық даўларды судта көриў тәртиби Республикамызда инвестиция ҳәм исбилерменлик орталығын жақсылаў, мәмлекеттиң инвестициялық тартымлылығын арттырыў, және сырт ел ҳәм жергиликли инвесторлардың мәплерин қорғаўға байланыслы ҳуқықый механизмлерди буннан былай да жетилистириўге қаратылған илажлар избе-излик пенен әмелге асырылып келинбекте. появились сначала на Antikorr.UZ.

Республикамизда инвестиция ва ишбилармонлик муҳитини яхшилаш, мамлакатнинг инвестициявий жозибадорлигини ошириш ҳамда хорижий ва маҳаллий инвесторларнинг манфаатларини ҳимоя қилишга оид ҳуқуқий механизмларни янада такомиллаштиришга қаратилган чора-тадбирлар изчиллик билан амалга оширилиб келинмоқда.

Жумладан, 2021 йил 12 январда «Суд қарорларини қайта кўриш институти такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги Қонуни қабул қилинди.

Қонун билан ушбу Кодексга иқтисодиёт соҳасида инвесторлар ҳамда давлат органлари ўртасидаги инвестициявий шартномалардан келиб чиқадиган низолар бўйича ишларнинг тааллуқлилиги ва тегишлилигига оид нормалар киритилди.

Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 25-моддаси биринчи қисмининг 51-банди ва 301-моддасига биноан иқтисодий судлар томонидан қуйидаги инвестициявий низолар бўйича ишлар кўрилиши белгиланди:

1) инвестиция шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилиш билан боғлиқ низолар;

2) инвестиция шартномаларини ҳақиқий эмас деб топиш ҳақидаги низолар;

3) инвестиция шартномасининг бажарилиши билан боғлиқ низолар;

4) инвестиция шартномасидан келиб чиқадиган солиқ, божхона, ижтимоий, экологик ва бошқа мажбуриятларнинг инвестор томонидан бажарилиши билан боғлиқ низолар;

5) инвестиция шартномаси бўйича инвесторга берилган мол-мулкни талаб қилиб олиш ёки бундай шартнома бўйича неустойка ундириш ва (ёки) зарарлар ўрнини қоплаш тўғрисидаги низолар.

ИПКнинг 32-моддасига кўра, йирик инвесторнинг даъвогарлигидаги инвестициявий низолар бўйича ишлар унинг хоҳишига мувофиқ бевосита Ўзбекистон Республикаси Олий суди, қолган инвестициявий низолар инвесторнинг хоҳишига кўра, Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари томонидан биринчи инстанция суди сифатида кўрилади.

Аммо, йирик инвестор бўлмаган инвесторнинг инвестиция фаолияти билан боғлиқ даъволари ИПКнинг 34-моддасига биноан даъвогарнинг танлови бўйича жавобгар жойлашган ердаги туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судига ёки Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судларига тақдим этилиши мумкин.

Шунингдек, йирик инвесторнинг инвестиция фаолияти билан боғлиқ даъволари жавобгар жойлашган ердаги туманлараро, туман, шаҳар иқтисодий судига ёки Ўзбекистон Республикаси Олий судига тақдим этилиши мумкин.

Шу ўринда йирик инвестор сифатида кимлар эътироф этилиши ҳақида тўхталадиган бўлсак, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил

24 июлдаги «Судлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва одил судлов самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги ПФ-6034-сонли Фармонига биноан йигирма миллион АҚШ доллари эквивалентидан кам бўлмаган миқдорда инвестицияни амалга оширган жисмоний ёки юридик шахлар йирик инвесторлар ҳисобланишади.

Бундан ташқари, ИПК 151-моддасининг учинчи қисмига асосан инвестициявий низолар бўйича даъво аризасига инвестиция шартномасининг кўчирма нусхаси, йирик инвесторнинг инвестиция фаолияти билан боғлиқ даъво аризасига эса унинг йирик инвесторлигини тасдиқловчи ҳужжат ҳам илова қилиниши лозим.

Хулоса ўрнида таъкидлаш жоизки, инвесторлар ҳуқуқ ва қонуний манфаатларининг суд томонидан ишончли ҳимоя қилиниши давлатимиз томонидан бу борада амалга оширилаётган ислоҳотлар самарадорлигининг ошишига омил бўлиб хизмат қилади.

Қўнғирот туманлараро иқтисодий суднинг раиси Қ.О.Хожамуратов

Сообщение Инвестициявий низоларни судда кўриш тартиби Республикамизда инвестиция ва ишбилармонлик муҳитини яхшилаш, мамлакатнинг инвестициявий жозибадорлигини ошириш ҳамда хорижий ва маҳаллий инвесторларнинг манфаатларини ҳимоя қилишга оид ҳуқуқий механизмларни янада такомиллаштиришга қаратилган чора-тадбирлар изчиллик билан амалга оширилиб келинмоқда. появились сначала на Antikorr.UZ.

Ўзбекистон Республикасининг «Оила ва хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш тизими такомиллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида»ги 2025 йил 9 апрель кунги қонуни билан Ўзбекистон Республикасининг Оила кодексига қўшимча киритилиб, унга мувофиқ никоҳдан ажратиш тўғрисидаги ишлар кўриб чиқилаётганда суд оилавий (маиший) зўравонликдан жабрланган шахснинг талабига кўра ярашиш учун муҳлат тайинланмаслиги белгиланди.

Шахс, қандай ҳолатда оилавий (маиший) зўравонликдан жабрланган деб ҳисобланади.

Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги Кодекснинг

592 –моддасига кўра, оилавий (маиший) зўравонлик, яъни ушбу модданинг биринчи қисмига кўра, хотинига (эрига), собиқ хотинига (собиқ эрига), бир рўзғор асосида биргаликда яшаётган шахсга ёки умумий фарзандга эга бўлган шахсга нисбатан содир этилган мулк, таълим олиш, соғлиқни сақлаш ва (ёки) меҳнатга оид ҳуқуқни амалга оширишга тўсқинлик қилиш, мол-мулкига ва шахсий ашёларига қасддан шикаст етказиш, худди шунингдек ушбу шахслар соғлиғининг ёмонлашувига олиб келган тарзда уларнинг шаъни ва қадр-қимматини таҳқирлаш, уларни қўрқитиш, яқин қариндошларидан ажратиб қўйиш, башарти жиноят аломатлари, шунингдек ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа ҳуқуқбузарликлар аломатлари мавжуд бўлмаса, базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн бараваридан йигирма бараваригача миқдорда жарима солишга ёки ўн суткагача муддатга маъмурий қамоққа олишга сабаб бўлади.

Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра эса, хотинини (эрини), собиқ хотинини (собиқ эрини), бир рўзғор асосида биргаликда яшаётган шахсни ёки болани, шунингдек умумий фарзандга эга бўлган шахсни дўппослаш, ушбу шахсларга соғлиқнинг қисқа муддатга ёмонлашувига ёки меҳнат қобилиятининг унча узоқ бўлмаган муддатга йўқолишига олиб келмаган қасддан баданга енгил шикаст етказиш, базавий ҳисоблаш миқдорининг ўн бараваридан йигирма бараваригача миқдорда жарима солишга ёки ўн беш суткагача муддатга маъмурий қамоққа олишга сабаб бўлади.

Ушбу Қонун оилавий (маиший) зўравонликдан жабрланган шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатлари ҳимоя қилинишини янада кучайтиришга хизмат қилади.

Қорақалпоғистон Республикаси маъмурий судининг судьяси Ж.Аймаганбетова

Сообщение Хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш тизимидаги янгиликлар появились сначала на Antikorr.UZ.

Өзбекстан Республикасында әдил судлаў тек ғана суд тәрепинен әмелге асырылады ҳәмде суд ҳәкимияты әдил судлаўды әмелге асырыўда нызам шығарыўшы ҳәм атқарыўшы ҳәкимияттан, сиясий партиялардан, пуқаралық жәмийетиниң басқа институтларынан ғәрезсиз ҳалда жумыс алып барады.

Әдил судлаўды алып барыўда судьялардың ғәрезсизлиги әхмийетли орын ийелейди. Сол ушын да судьялар ғәрезсизлиги нызам менен беккемлениўи лазым болады.

Өзбекстан Республикасында әдил судлаўды әмелге асырыўшы судьялардың ғәрезсизлигиниң ҳуқықый тийкарының негизи тийкарғы нызамымыз Өзбекстан Республикасы Конституциясы болып табылады.

Конституцияның 136-статьясына тийкар, судьялар ғәрезсиз болып, тек ғана Конституция ҳәм нызамға бойсынады. Судьялардың әдил судлаўды әмелге асырыў бағдарындағы искерлигине қандайда бир тәризде араласыўға жол қойылмайды ҳәм бундай араласыў нызамға муўапық жуўапкершиликке себеп болады. Судьялар белгили ислер бойынша есап бериўши болмайды. Судьяларға қол қатылмайды. Мәмлекет судьяның ҳәм оның шаңарақ ағзаларының қәўипсизлигин тәмийинлейди.

Сондай-ақ, Конституцияның 140-статьясына муўапық, судлардың искерлигин қаржыландырыў тек ғана Өзбекстан Республикасының Мәмлекетлик бюджетинен әмелге асырылады ҳәм ол әдил судлаўды толық ҳәм де ғәрезсиз әмелге асырыў имканиятын тәмийинлеў керек.

Буннан тысқары, Өзбекстан Республикасының «Судлар ҳаққында»ғы Нызамында судьялардың ғәрезсизлигин тәмийинлеў усыллары, судьялардың қол қатылмаслығы, судьяға ҳүрметсизлик қылғанлығы ушын жуўапкершилик, судьялардың әдил судлаўды әмелге асырыў бағдарындағы искерлигине араласыўға жол қойылмаслық бойынша да қатар нызам нормалары белгиленген.

Атап айтқанда, судьялардың бийғәрезлиги оларды нызамда белгиленген тәртипте лаўазымға сайлаў, тайынлаў, судьялық ўәкилликлерин тоқтатып турыў ҳәм тамамлаў, судьяның қол қатылмаслығы, әдил судлаўды әмелге асырыўдағы қатаң тәртип, қарарларды шығарыў ўақтында судьялар мәсләҳәтлесиўиниң сыр сақланыўы ҳәм оны жәрия етиўди талап етиўдиң қадаған етилиўи, судьяға ҳүрметсизлик еткени, әдил судлаўды әмелге асырыў бойынша искерликке араласқаны ҳәм судьяның қол қатылмаслығын бузғаны ушын нызамда жуўапкершиликтиң белгилениўи, судьяға мәмлекет есабынан оның жоқары статусына мүнәсип материаллық ҳәм социаллық тәмийнат бериў арқалы тәмийинленеди.

Судьяның шахсына қол қатылмайды. Судьяның қол қатылмаслығы оның жасаў орнына, хызмет бөлмесине, ол пайдаланатуғын транспорт қуралы ҳәм байланыс қуралларына, хат-хабарларына, оған тийисли затлар ҳәм ҳүжжетлерге тийисли.

Судьяға жынаят иси тек ғана Өзбекстан Республикасы Бас прокуроры тәрепинен қозғатылыўы мүмкин.

Судья Өзбекстан Республикасы Судьялар жоқары кеңесиниң жуўмағы алынбаған ҳәм Өзбекстан Республикасы Жоқарғы суды Пленумының келисимисиз жынайый жуўапкершиликке тартылыўы, қамаққа алыныўы мүмкин емес.

Судья тийисли судьялар квалификациялық коллегиясының жуўмағы алынбағанша ҳәкимшилик жуўапкершиликке тартылыўы мүмкин емес.

Судьяны ҳуқық қорғаў уйымларына гүўа ямаса гүман етилиўши сыпатында сораўға шақырыўға тек ғана тийисли судьялар квалификациялық коллегиясының разылығы менен жол қойылады.

Судьяның жасаў орнына ямаса хызмет бөлмесине, пайдаланатуғын транспортына кириў, оларды көзден өткериў, оларда тинтиў өткериў ямаса олардан затларды алыў, оның телефондағы сөйлесиўлерин тыңлаў, судьяны жеке көзден өткериў ҳәм оны жеке тинтиў етиў, сондай-ақ оның хат-хабарларын, оған тийисли затлар ҳәм ҳүжжетлерди көзден өткериў, алып қойыў ямаса алыў тек ғана судтың қарарына муўапық ямаса Өзбекстан Республикасы Бас прокурорының рухсаты менен әмелге асырылыўы мүмкин.

Мәмлекетлик уйымлар ҳәм басқа да уйымлар, кәрханалар, мәкемелер ҳәм шөлкемлер, лаўазымлы шахслар, пуқаралар судьяларды ҳүрмет етиўи ҳәм олардың ғәрезсизлиги принципине бойсыныўы шәрт.

Судьяға ҳүрметсизлик етиў, сондай-ақ, оны ашықтан-ашық менсинбеўшиликтен дерек беретуғын ис-ҳәрекетлер етиў нызамға муўапық жуўапкершиликке себеп болады.

Сондай-ақ, нызамға муўапық, судьялардың әдил судлаўды әмелге асырыў бағдарындағы искерлигине араласыўға жол қойылмайды.

Белгили бир исти ҳәр тәреплеме, толық ҳәм қалыс көрип шығыўға тосқынлық етиў ямаса нызамсыз суд ҳүжжети шығарылыўына ерисиў мақсетинде судьяларға қандай да бир тәсир көрсетиў нызамға муўапық жынайый жуўапкершиликке себеп болады.

Өзбекстан Республикасы Президенти Ш.М.Мирзиёев усы жылдың 5-март күни Коррупцияға қарсы гүресиў бойынша Миллий кеңестиң мәжилисинде «Барлық басшыларды қатаң ескертемен. Судлар искерлигине ҳәр қандай араласыў әдил судлаўға сая салыў, деп баҳаланады. Бул бойынша сораў да, жуўапкершилик те қатаң болады» деген еди.

Сол себепли жәмийетимизде ҳәр бир инсан судьяның бийғарез жумыс алып барыўына ҳәр қандай тәризде араласпаўы лазымлығын аңлаўы керек.

Жуўмақлап айтқанда, судьялардың бийғәрез түрде әдил судлаўды әмелге асырыўы бул әлбетте ертеңги келешегимиздиң пәрәўанлығы, мәмлекетимиздиң раўажланыўы ушын хызмет етеди.

Нөкис районлар аралық экономикалық суды баслығы Спартак Ниязов

Судьялар мустақиллигининг ҳуқуқий асослари

Ўзбекистон Республикасида одил судлов фақат суд томонидан амалга оширилади ҳамда суд ҳокимияти одил судловни амалга оширишда қонун чиқарувчи ва ижро ҳокимиятидан, сиёсий партиялардан, фуқаролик жамиятининг бошқа институтларидан мустақил ҳолда иш олиб боради.

Одил судловни амалга оширишда судьяларнинг мустақиллиги муҳим ўрин тутади. Шунинг учун ҳам судьялар мустақиллиги қонун билан мустаҳкамланиши лозим бўлади.

Ўзбекистон Республикасида одил судловни амалга оширувчи судьялар мустақиллигининг ҳуқуқий асосининг негизи асосий қонунимиз Ўзбекистон Республикаси Конституциясидир.

Конституциянинг 136-моддасига асосан, судьялар мустақилдирлар, фақат Конституция ва қонунга бўйсунадилар. Судьяларнинг одил судловни амалга оширишга доир фаолиятига ҳар қандай тарзда аралашишга йўл қўйилмайди ва бундай аралашиш қонунга мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади. Судьялар муайян ишлар бўйича ҳисобдор бўлмайди.  LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 236-моддаси.

Судьялар дахлсиздир.  LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикаси «Судлар тўғрисида»ги Қонунининг 63 — 66-моддалари.

Давлат судьянинг ва унинг оила аъзоларининг хавфсизлигини таъминлайди.

Шунингдек, Конституциянинг 140-моддасига мувофиқ, Судларни фаолиятини ва моддий-техник таъминоти молиялаштириш фақат Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджетидан амалга оширилади ҳамда у одил судловни тўлиқ ва мустақил амалга ошириш имкониятини таъминлаши керак.

Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикасининг «Судлар тўғрисида»ги Қонунида судьяларнинг мустақиллигини таъминлаш усуллари, судьяларнинг дахлсизлиги, судьяга ҳурматсизлик қилганлик учун жавобгарлик, судьяларнинг одил судловни амалга ошириш борасидаги фаолиятига аралашишга йўл қўйилмаслиги бўйича ҳам қатор қонун нормалари белгиланган.

Хусусан, судьяларнинг мустақиллиги уларни қонунда белгиланган тартибда лавозимга сайлаш, тайинлаш, судьялик ваколатларини тўхтатиб туриш ва тугатиш, судьянинг дахлсизлиги, одил судловни амалга оширишдаги қатъий тартиб, қарорларни чиқариш чоғида судьялар маслаҳатлашувининг сир сақланиши ва уни ошкор этишни талаб қилишнинг тақиқланиши, судьяга ҳурматсизлик қилганлик, одил судловни амалга ошириш бўйича фаолиятга аралашганлик ва судьянинг дахлсизлигини бузганлик учун қонунда жавобгарликнинг белгиланиши, судьяга давлат ҳисобидан унинг юксак мақомига муносиб моддий ва ижтимоий таъминот бериш орқали таъминланади.

Судьянинг шахсига дахл қилинмайди. Судьянинг дахлсизлиги унинг яшаш жойига, хизмат хонасига, у фойдаланадиган транспорт воситаси ва алоқа воситаларига, хат-хабарларига, унга тегишли ашёлар ва ҳужжатларга тааллуқлидир.

Судьяга нисбатан жиноят иши фақат Ўзбекистон Республикаси Бош прокурори томонидан қўзғатилиши мумкин.

Судья Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий кенгашининг хулосаси олинмаган ва Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг розилигисиз жиноий жавобгарликка тортилиши, қамоққа олиниши мумкин эмас.

Судья тегишли судьялар малака ҳайъатининг хулосаси олинмагунча маъмурий жавобгарликка тортилиши мумкин эмас.

Судьяни ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга гувоҳ ёки гумон қилинувчи сифатида сўроққа чақиришга фақат тегишли судьялар малака ҳайъатининг розилиги билан йўл қўйилади.

Судьянинг яшаш жойига ёки хизмат хонасига, фойдаланадиган транспортига кириш, уларни кўздан кечириш, уларда тинтув ўтказиш ёки улардан ашёларни олиш, унинг телефон сўзлашувларини эшитиш, судьяни шахсан кўздан кечириш ва уни шахсан тинтув қилиш, шунингдек унинг хат-хабарларини, унга тегишли ашёлар ва ҳужжатларни кўздан кечириш, олиб қўйиш ёки олиш фақат суднинг қарорига биноан ёки Ўзбекистон Республикаси Бош прокурорининг рухсати билан амалга оширилиши мумкин.

Давлат органлари ва бошқа органлар, корхоналар, муассасалар ва ташкилотлар, мансабдор шахслар, фуқаролар судьяларни ҳурмат қилишлари ва уларнинг мустақиллиги принципига риоя этишлари шарт.

Судьяга нисбатан ҳурматсизлик қилиш, шунингдек, уни очиқдан-очиқ менсимасликдан далолат берувчи хатти-ҳаракатлар содир этиш қонунга мувофиқ жавобгарликка сабаб бўлади.

Шунингдек, қонунга мувофиқ, судьяларнинг одил судловни амалга ошириш борасидаги фаолиятига аралашишга йўл қўйилмайди.

Муайян ишни ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга тўсқинлик қилиш ёки ғайриқонуний суд ҳужжати чиқарилишига эришиш мақсадида судьяларга бирон-бир тарзда таъсир кўрсатиш қонунга мувофиқ жиноий жавобгарликка сабаб бўлади.

Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёев жорий йилнинг 5 март куни Коррупцияга қарши курашиш бўйича Миллий кенгаш йиғилишида «Барча раҳбарларни қатъий огоҳлантираман. Судлар фаолиятига ҳар қандай аралашиш одил судловга соя солиш, деб баҳоланади. Бу бўйича сўров ҳам, жавобгарлик ҳам қаттиқ бўлади» деган эди.

Шу сабабли жамиятимизда ҳар бир инсон судьянинг мустақил фаолият юритишига ҳар қандай шаклда аралашмаслиги лозимлигини англаши керак.

Мухтасар айтганда, судьяларнинг мустақил равишда одил судловни амалга ошириши бу албатта эртанги келажагимиз фаровонлиги, мамлакатимиз равнақи учун хизмат қилади.

Нукус туманлараро иқтисодий суди раиси Спартак Ниязов

Сообщение Судьялар ғәрезсизлигиниң ҳуқықый тийкарлары появились сначала на Antikorr.UZ.